Kowno: Guide

Kowno (Litwy (366,6 tys. mieszkańców, stan na 1 lipca 2004) i największy ośrodek przemysłowy kraju. Położone w środkowej Litwie u zbiegu Niemen|Niemna i Wilia|Wilii.

Historia

Pierwsze wzmianki w 1361 roku. W XIII wiek|XIII wieku powstał tu gród obronny, chroniący Litwini|Litwinów przed najazdami zakon krzyżacki|Krzyżaków, którzy zdobywali go jednak wielokrotnie, m.in. w 1362 roku. W 1384 Krzyżacy wznieśli, zachowany do dziś, warownia|warowny zamek ) mający stanowić bazę wypadową do dalszych najazdów, szczególnie na Wilno i Troki. Ostatecznie przynależność państwowa Kowna uregulowana została po Bitwa pod Grunwaldem|bitwie grunwaldzkiej (1410) i pokój toruński|pokoju toruńskim (1411).

W 1398 roku powstaje w mieście stowarzyszenie kupców niemieckich, utrzymujące szerokie kontakty z miastami Hanza|hanzeatyckimi (m.in. Ryga|Rygą), co pozwoliło miastu szerzej otworzyć się na ówczesne "nowinki". W 1408 r. książę Witold (wielki książę litewski)|Witold nadaje Kownu prawa miejskie (prawo magdeburskie|magdeburskie), powstaje samorząd administracyjny, gospodarczy i sądowy. W 1581 Kowno otrzymuje prawo składu. Od tego czasu miasto rozwijało się pomyślnie, mimo wybuchających raz po raz pożarów (1537, 1731), epidemii cholery i dżumy, a także powodzi.

Szczególny rozkwit miasta przypadł na drugą połowę XVIII wieku. Projektowanego na sejm grodzieński|sejmie grodzieńskim województwa kowieńskiego nie utworzono z powodu III rozbiór Polski|III rozbioru Polski. W jego wyniku miasto przypadło Rosja|Rosji i włączono je w obręb guberni wileńskiej. 1812 miasto poniosło ogromne straty związane z wyprawą rosyjską Napoleon Bonaparte|Napoleona. Mieszkańcy Kowna aktywnie uczestniczyli w powstaniach narodowych - powstanie listopadowe|listopadowym (1830) i powstanie styczniowe|styczniowym (1863), co nie pozostało bez wpływu na stosunek władz rosyjskich do grodu nad Niemnem.

W 1842 Kowno stało się stolicą gubernia|guberni obejmującej zachodnią Litwę, co wpłynęło na przyspieszenie rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego miasta. W 1861 oddano linię kolejową łączącą Kowno z Kaliningrad|Królewcem i Warszawa|Warszawą. Pod koniec XIX wieku powstało Muzeum Miejskie, teatr i pierwsza biblioteka miejska. Na przełomie XIX i XX wieku w związku ze zbliżającą się wielkimi krokami wojną, władze rosyjskie zamieniły Kowno w twierdza|twierdzę, co wpłynęło na zakaz budowy domów wyższych niż trzy piętra. Miasto zachowało więc swój prowincjonalny (w porównaniu z Wilno|Wilnem) wygląd.

Plany carskie nie na wiele się zdały, gdyż Niemcy zdobyli Kowno 18 sierpnia 1915 roku i okupowali je aż do 1919 roku. 21 grudnia 1918 r. agenci Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|sowieccy powołali tu Republiki ZSRR|republikę radziecką, która nie ciesząc się poparciem Litwinów, ani tym bardziej Niemców, upadła po parunastu dniach. W mieście zaczęła rządzić Taryba ze Antanas Smetona|Smetoną, Augustinas Voldemaras|Voldemarasem i Narutoviciusem na czele (Wilno było pod okupacją sowiecką). W dwudziestolecie międzywojenne|dwudziestoleciu międzywojennym Kowno stało się de facto (choć nie de iure) siedzibą władz państwowych. Z prowincjonalnego miasteczka przekształciło się w miasto na skalę regionu. Tu miały swą siedzibę ośrodki naukowe, gospodarcze, bankowe i kulturalne Litwy. Zorganizowano Uniwersytet im. Witolda Wielkiego, konserwatorium oraz Szkołę Sztuki. Powstał teatr dramatyczny, oraz pierwsza na Litwie rozgłośnia radiowa.

W 1940 r. Kowno liczyło 160 tys. mieszkańców (w ciągu dwudziestu lat niepodległości liczba mieszkańców wzrosła dwukrotnie). To tutaj (a nie w Wilnie) "sejm ludowy" proklamował samolikwidację państwa i przyłączenie się do Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR. Po wejściu Niemców Litwini zorganizowali Pogrom w Kownie|pogrom, w którym zginęło ponad 2000 Żydów.
W czasie okupacji niemieckiej w mieście swą siedzibę miały władze hitlerowskie. W tzw. IX forcie kowieńskim Niemcy urządzili obóz koncentracyjny (KL Kauen), w którym zgładzono około 100,000 Żydzi|Żydów i Romowie|Cyganów.
15 maja 1972 student Romas Kalanta dokonał publicznego samospalenia
na rynku kowieńskim, w proteście przeciwko okupacji Litwy przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR, co stało się powodem dwudniowych krwawych zamieszek w mieście.

Zabytki

ruiny zamku kowieńskiego (XIII-XIV wiek)
archikatedra św. Piotra i Pawła
kościół Św. Jerzego
kościół Jezuici|Jezuitów
zespół architektoniczny Pożajście
ratusz miejski zwany "Białym Łabędziem" (XVI wiek)
pałac Massalskiego
Dom Perkuna (XVI w.)
Pałac Godlewskiego
kościół św. Gertrudy
Synagoga w Kownie|Synagoga (1871)

Mieszkańcy wg narodowości:

w roku 2001:
#Litwini 92,9%
#Rosjanie 4,4%
#Ukraińcy 0,5%
#Polacy 0,4%
#Inni 1,8%

w roku 1939:
#Litwini 60%
#Żydzi 25%
#Polacy 10%
#Inni 5%

w roku 1919:
#Polacy 42%
#Żydzi 31%
#Litwini 16%
#Rosjanie 1,5%
#Inni 1%

Linki zewnętrzne