Nazwa

Jedna i druga teza ma swoich zwolenników i przeciwników, choć językoznawcy raczej skłonni się przychylać się do drugiej, topograficznej wykładni. W wielu opracowaniach niemieckich można się jeszcze spotkać z tezą wcześniejszą, powielaną bezpośrednio od Beno Nietschego.

Historia

Średniowiecze

Miasto powstało na przecięciu się ówczesnych szlaków handlowych z Kraków|Krakowa do Wrocław|Wrocławia oraz z Węgry|Węgier i Morawy|Moraw dalej na północ.

W czasach Mieszko IV Plątonogi|Mieszka Plątonogiego, wnuka Bolesław III Krzywousty|Bolesława Krzywoustego ziemia gliwicka leżała w obrębie księstwa opolsko-raciborskiego. W 1289 roku po podziale księstwa pomiędzy czterech synów stała się odrębnym księstwem. Księstwo to przeszło pod panowanie czeskiego króla, Wacław II Czeski|Wacława II. W owym czasie tereny te słynęły z hodowli ryb, młynarstwa, uprawy chmielu, a co za tym idzie z produkcji i sprzedaży piwa. W 1430 miasto stanowiło bazę stronnika husytów, litewskiego księcia Zygmunt Korybutowicz|Zygmunta Korybutowicza.

Lata 1918-1945

Decyzją konferencji pokojowej w Wersalu w 1919 r. o przynależności państwowej Gliwic miał zdecydować plebiscyt.

Odbył się on 20 marca 1921 r. W powiecie gliwicko-toszeckim plebiscyt wypadł korzystnie dla Polski, w samych Gliwicach jednak większość głosów uzyskali Niemcy. W trakcie III powstanie śląskie|III powstania śląskiego miasto ominęły walki powstańcze. Do potyczek doszło na przedmieściach miasta i w całym powiecie toszecko-gliwickim. W czerwcu 1921 r. do Gliwic wjechały czołgi angielskie, a na tereny powiatu wkroczyły wojska alianckie. Postanowieniem naczelnego dowództwa sił sojuszniczych Gliwice i Zabrze znalazły się znów pod przejściowym zarządem francuskim. W II i III powstaniu śląskim miasto było blokowane przez powstańców śląskich, jednak w III powstaniu miały miejsce walki z polskimi funkcjonariuszami Policji Górnego Śląska na terenie koszar. Na mocy decyzji o podziale terenu plebiscytowego, którą podjęła Rada Ligi Narodów, a zatwierdziła Rada Ambasadorów w październiku 1921 r., Gliwice pozostały w granicach Niemiec (Republiki Weimarskiej). 18 kwietnia 1922 roku został przez Niemców zamordowany dr Wincenty Styczyński, które to wydarzenie wywołało wielkie oburzenie wśród polskiej ludności miasta. Miasto zostało jednym z centralnych miast niemieckiej części Górnego Śląska, podczas gdy oficjalną stolicą rejencji było Opole. Jednak to właśnie w Gliwicach, ze względu na silne uprzemysłowienie i bliskość nowej granicy, mieściły się siedziby wielu instytucji i organizacji, m.in. spółek, koncernów, zarządów okręgowych górnictwa i hutnictwa, związków zawodowych robotników i pracodawców, Górnośląskiej Spółki Brackiej i Związku Górnośląskiej Szkoły Górniczej a także dyrekcje zarządów dóbr Ballestremów i Schaffgotschów. W 1924 r. włączono w obręb miasta port w Łabędach, a w 1927 r. okoliczne wsie i osiedla: Ligotę Zabrską (Steigern), Sośnicę (Oehringen), Szobiszowice (Petersdorf), Wójtową Wieś (Richtersdorf) i Żerniki (Gröling).

Wstrzymanie przez Niemcy w 1925 r. importu węgla z Polski przyczyniło się do polepszenia zbytu węgla wydobywanego w prowincji górnośląskiej. Ponadto kapitał niemiecki intensywnie wspierał – kosztem wielu milionów marek – tereny niemieckiego Górnego Śląska graniczące z Polską. Uchwalony został program "Pomocy dla Niemieckiego Wschodu" który miał z jednej strony pokazać zainteresowanie Rzeszy tym regionem, z drugiej zaś zahamować ucieczkę ze Śląska na Zachód. Obejmował on m.in. budowę nowych osiedli mieszkaniowych, gmachów publicznych, włączania do Gliwic, Zabrza i Bytomia okolicznych osad robotniczych.

Dzięki temu Gliwice szybko stały się największym miastem nowej prowincji. Już w 1922 r. przeniesiono tu siedzibę wielkiej spółki Oberschlesische-Eisenbahn-Bedarfs-Gesellschaft. W 1925 r. dzięki specjalnym niskoprocentowym kredytom rządowym powstało w Gliwicach nowe przedsiębiorstwo Vereinigte Oberschlesische Hüttenwerke AG, o kapitale 60 milionów marek. Przyczyny polityczne sprawiły, że przeprowadzono gruntowną modernizację, mającą przynieść pełne uniezależnienie od zakładów leżących na polskiej stronie Śląska. Wspierane kredytami państwowymi przeniosły się tu niektóre firmy z innych części Niemiec. Wówczas zbudowano również najnowocześniejsze zakłady przemysłowe przemysłu hutniczego i chemicznego (Gliwice, Kędzierzyn, Kuźnia Raciborska, Łabędy, Racibórz). 31 sierpnia 1939 roku sfingowano prowokacja gliwicka|napad na ówczesną radiostacja gliwicka|radiostację gliwicką. Miał to być pretekst do napaści wojsk niemieckich na Polskę. W latach wojny przemysł miasta był nastawiony na produkcję zbrojeniową. W Gliwicach powstały cztery filie obozu w Oświęcim|Oświęcimiu, które były źródłem taniej siły roboczej. 24 stycznia 1945 roku miasto zajęła Armia Czerwona.

Dzieje powojenne

Zabytki

Budynki