Sytuacja demograficzna

Historia miasta

Nazwy historyczne

Od niepamiętnych czasów okolice dzisiejszej Jeleniej Góry zamieszkiwały ludy słowianie|słowiańskie, jednak początki miasta sięgają czasów Piastowie|piastowskich. Według tradycji miasto zostało założone przez Bolesław III Krzywousty|Bolesława III Krzywoustego w 1108 r. Prawa miejskie i związane z tym liczne przywileje Jelenia Góra otrzymała od książąt jaworsko-świdnickich, pod panowaniem których miasto rozwijało się prężnie. W 1392 r. Jelenia Góra przeszła pod panowanie czeskie. Od zasiadających na praskim tronie Jagiellonowie|Jagiellonów otrzymała szeroką samodzielność i prawo bicia własnej monety, a w 1519 r. ważny przywilej corocznych jarmarków. W II poł. XVI w. w mieście i okolicach rozpoczęła się produkcja płócien len|lnianych zwanych woalami. Handel nimi okazał się z czasem bardzo zyskowny. Produkcję przerwała wojna trzynastoletnia, podczas której miasto przeżyło swój najtrudniejszy okres. Wszystkie wieże - kościoła, ratusza i bram miejskich uległy spaleniu. Odbudowa spalonego i zrujnowanego miasta, pozbawionego pomocy z zewnątrz, była wolna i długotrwała. W 1739 r. w czasie szalejącej wichury zawaliła się wieża ratusza wraz z fragmentem budynku, którego już nie odbudowano. Nowy ratusz został wzniesiony w drugiej połowie XVIII w. W okresie wojna trzydziestoletnia|wojny trzydziestoletniej i panującego chaosu wewnętrznego dokonano samowolnej zmiany herbu Jeleniej Góry oraz falsyfikacji dyplomu herbowego. Po wojnie i odbudowie Jelenia Góra stała się jednym z bogatszych miast na Śląsku. Miejscowi kupcy zrzeszali się w Konfraterii Kupieckiej zajmującej się eksportem do wszystkich krajów europejskich, a także na kontynent amerykański. Ten pomyślny rozwój miasta przerwany został w 1742 r., kiedy to Śląsk został zbrojnie wcielony do państwa pruskiego, co odcięło miasto od dotychczasowych rynków zbytu. W tym też czasie zmieniła się koniunktura na rynkach światowych, a rękodzielnicza produkcja spod Karkonoszy została wyparta przez tańsze wyroby mechanicznych tkalni angielskich. Oba te czynniki doprowadziły do całkowitego upadku tkactwa w Jeleniej Górze i okolicach. Nadejście XIX wieku było jednak dla Jeleniej Góry pomyślne. Kilku przemysłowców zbudowało tu bowiem swoje fabryki. Wzrastał też gwałtownie ruch turystyczny w Karkonoszach, dla którego Jelenia Góra stanowiła naturalną bazę wypadową. Do miasta przyjeżdżało coraz więcej gości. Na ich potrzeby wznoszono hotele i pensjonaty, otwierano restauracje, rozpoczęto produkcję żywności oraz pamiątek. Do dalszego wzrostu gospodarczego przyczyniło się doprowadzenie do Jeleniej Góry linii kolejowych. W 1866 r. od strony Zgorzelec|Zgorzelca i w 1867 r. od strony Wrocław|Wrocławia. W trakcie działań wojennych w latach 1939-1945 Jelenia Góra nie doznała żadnych zniszczeń. Po wojnie miasto stało się stolicą kulturalną Dolnego Śląska. Już w sierpniu 1945 r. rozpoczął swą działalność miejscowy teatr, funkcjonowało archiwum, przymierzano się do otwarcia muzeum, rozpoczynano naukę w wielu nowych szkołach. Otwarto wiele nowych zakładów przemysłowych, w tym jedyne w kraju zakłady optyczne. Do 1975 r. Jelenia Góra była wydzielonym miastem powiatowym i w tym samym r. została stolicą nowego województwa, na co miała wpływ nie tylko jej silna pozycja gospodarcza w regionie, ale i kulturalna. W 1976 r. do Jeleniej Góry przyłączone zostały Cieplice Śląskie-Zdrój, Sobieszów, Maciejowa, Goduszyn. Powstał w ten sposób największy ośrodek miejski w Sudetach Zachodnich. Obecnie Jelenia Góra posiada status miasta na prawach powiatu, stanowiąc tak zwany powiat grodzki. W ostatnich latach przyłączono do Jeleniej Góry Jagniątków, co spowodowało przesunięcie granic administracyjnych miasta aż do granicy Polski z Czechami.

Legenda o powstaniu Jeleniej Góry

W 1108 r. książę Bolesław III Krzywousty|Bolesław Krzywousty jeździł po Dolny Śląsk|Dolnym Śląsku z palatynem wrocławskim Piotrem Włostem i sądy książęce sprawował. Gdy w Strzegomiu na zamku kasztelańskim przebywał, w trzecim dniu poczuł się zmęczony i o wypoczynku przemyśliwać zaczął, a gdy wspomniał o tym kasztelowi, ten doradził mu, by wybrać się w nadbobrzańskie lasy na polowanie, gdzie nie tylko odyńca-olbrzyma, ale także jeszcze stuletniego tura trafić można. Projekt jego poparł rycerz Strupicz, który nad Złotuchą w Górach Kaczawskich blisko Bóbr (rzeka)|Bobru mieszkał i księcia Bolesława do swojego dworzyszcza zaprosił, bogate polowanie obiecując.

Ze Strzegomia jechał książę w towarzystwie palatyna i rycerza Strupicza ku rzece Bóbr, nie mogąc się nadziwić tej pięknej, dolnośląskiej dziedzinie, pokrytej łagodnymi pagórkami i wielowiekową puszczą. Książę był oczarowany widokami, które spotykał. Drogi wprawdzie były tu wszędzie wąskie i kamieniste i jechać trzeba było ostrożnie, ale za to dostrzegał rzeki pełne ryb, bory nieprzebyte i łąki pokryte soczystą trawą oraz kwieciem.

— Piękny to kraj, ale bezludny – odezwał się do swojego namiestnika Piotra Włosta. — Nie to co piaski Mazowsze|Mazowsza...

— Nie jest on bezludny, Wasza Wysokość — zaprzeczył palatyn. — Ludu tu wiele, jeno po lasach porozrzucanego. Samych pszczelarz|bartników ma rycerz Strupicz prawie dwustu, z ilu łowców, owczarzy, dziegciarzy, koniarzy po borach... Zliczyć trudno.

Przed nocą stanęli nad Złotuchą, w strupiczowym, drewnianym dworzyszczu. Było ono otoczone palisada|częstokołem. Wyglądało ono na bardzo stare i chyba jeszcze czasy Bolesław I Chrobry|Chrobrego pamiętało. Wykonano je z modrzewiowego, poczerniałego drewna i miało skórami pokryty słomiany dach.

— To skóry wołów? — zapytał Bolko gospodarza w chwili, gdy ten książęcego rumaka pachołkowi stajennemu odprowadzić kazał.

— Nie, wasza wysokość. To skóry z jeleni, bo u nas o jelenia łatwiej niż o wołu. Jutro sami się przekonacie — wyjaśnił Strupicz księciu. — Przed strzałą z ogniem strzechę w ten sposób przykryłem.

Następnego dnia wstali dość późno i nim wyruszyli w bór, słońce było już wysoko na niebie. Zapowiedzieli powrót na wieczerzę. Przez bród (geografia)|bród na Bobrze przeprawili się pod Domową Górą, gdzie konie trzeba było prowadzić bardzo ostrożnie po kamienistym i śliskim dnie rzeki. Poszli lewym brzegiem Kamienna (dopływ Bobru)|Kamiennej w Góry Izerskie. Nie wrócili tego dnia z powrotem do dworzyszcza, bo książę Bolesław po ubiciu trzech jeleni tak się do polowania zapalił, że za czwartym bardzo daleko w lasy się zapuścił. Już w strupiczowym dworzyszczu chyba głosem rogu powrót bydła z pastwisk ogłaszano, gdy wojowie wreszcie księcia w lesie odnaleźli.

Umknął księciu ów jeleń, ale te nie przejął się zbytnio i z uśmiechem opowiadał o swych przygodach. Wspomniał polowania w pomorskich lasach, jelenie, które dotychczas ubił i ciągle w rozmowach powracał do tego, który mu dziś uciekł.

Powrót rozpoczęli dopiero gdy słońce dolnym krajem zaczepiło o Izerskie Kopce (Izerskie Garby) i wolno, na zmęczonych koniach przez las człapali. Cienie drzew wydłużały się coraz bardziej, a myśliwi, kierując się brzegiem rzeki Kamiennej, nocą dotarli do Bobru. Na przeprawę było już za późno i rycerz Strupicz zdecydował, że przenocują tu, na szczycie Domowej Góry. Gdy znaleźli już miejsce na nocleg, rozpalili ognisko, spętali konie, słońce zaszło i nie zdążyli nawet zbudować szałas (budynek)|szałasu. Postanowili spać na ściółce z trawy i mchów zrobionej, z głowami na siodłach wspartymi.

Świeża pieczeń z ubitej dziczyzny, zagryziona chlebem i popita miodem syconym przed kilkoma laty, zmęczenie polowaniem i rozmowy spowodowały, że myśliwi szybko posnęli. Książę tylko usnąć nie mógł, wciąż jeszcze rozmyślając o zbiegłym jeleniu, a kiedy już sen go zmorzył, obudził się nagle wśród nocy z dziwnym uczuciem, ze jest przez kogoś obserwowany. Gdy usiadł i przetarł oczy wrażenie minęło. Ognisko tliło się jeszcze, rozjaśniając mrok. Słabo oświetlało śpiących rycerzy i pachołków oraz porozrzucane wokół niego kamienie, na których podczas wieczerzy siedzieli. Panowała niczym niezmącona cisza leśna.

Już książę miał zamiar ułożyć się ponownie, gdy nagle zza krzaka wyłoniła się postać jelenia. Wyszedł wolno i w blasku ognia książę wyraźnie zobaczył jego olbrzymią głowę, zmierzwioną grzywę i olbrzymie, rosochate poroże.

— Mój jeleń! — wyszepnął cicho do siebie i dłonią macał w ciemność szukając oszczep (broń)|oszczepu. Nie było go w zasięgu ręki, namacał jednak chłodną, metalową pochewkę sztyletu. Ujął ją w dłoń, wyszarpnął sztylet i uniósł się wolno na kolana.

Jeleń, wyczuwając niebezpieczeństwo, nagle wysunął się zza krzaków i opuścił głowę, z rogami nastawionymi ku człowiekowi, ruszył szybko przed siebie. Książę poderwał się na równe nogi i ze sztyletem w dłoni oczekiwał ataku. Jeleń nie zaatakował od razu. Skoczył na bok, uniósł łeb ku górze, potem opuścił go nagle w dół i skoczył na Bolka z lewej strony. Książę był na taki atak przygotowany, bo zdecydowanie uchwycił lewą ręką za jedno z poroży i skręcił głowę zwierzęcia w bok. Schylając się wbił ostrze sztyletu pomiędzy jego przednie nogi.

Poczuwszy ból, jeleń chciał się cofnąć, ale silna dłoń człowieka mocno była zaciśnięta i pozwoliła mu na zrobienie tylko jednego kroku w tył. Ten właśnie krok spowodował, że książę nogą zahaczył o jakiś kamień i przewrócił się, klękając na oba kolana. Blask gasnącego ogniska odbił się krwawo w olbrzymich oczach jelenia, a księciu wydawało się, że dostrzegł w nich radość na widok padającego przed nim na kolana przeciwnika.

Jeleń tymczasem uniósł się na tylnych nogach, podnosząc z ziemi, trzymającego go człowieka. Miał chyba zamiar stratować kopytami wroga, ale Bolko już wstał i nawet zdążył wyszarpnąć sztylet z ciała zwierzęcia. Jeleń zawahał się na ułamek sekundy, a książę wykorzystał to i ponownie wbił nóż w ciało rogacza.
Trysnęła ciepła farba na dłoń księcia, ale ten nie wypuścił rękojeści sztyletu z dłoni. Trzymał go chwilę, aż jeleń zachwiał się, ukląkł, a potem zwalił się z cichym beknięciem na lewy bok, na wydeptaną trawę.

Dopiero teraz miał książę czas by przyjrzeć się śmiałemu, pokonanemu przeciwnikowi. Był to piętnastolatek o pięknym porożu i wielkich racicach. Miał wielkość półtorarocznego konia-podjezdzka i leżał z wyciągnięta szyją na ziemi. Bolko dostrzegł spływającą z jego oka łzę i pojął, że zwierzę z żalem oczekuje skonania. Czy jeleń żałował szumiącego boru ze srebrnymi potokami, czy też może łza potoczyła mu się do oka z powodu bezsilności wobec człowieka, którego nie potrafił pokonać?

Nie mógł książę patrzeć bez uczucia wstydu na pokonanego wroga, który wprawdzie ratował się w dzień ucieczką, ale potem powrócił by swojemu przeciwnikowi stawić czoła. Ułożył się na swym legowisku i próbował usnąć. Sen jednak nie nadchodził. Myśl jego ciągle powracała do jelenia, którego ciało spoczywało w pobliżu jego stóp.

Obudziła księcia czyjaś rozmowa i otworzył oczy. Obok stał Piotr Włost z rycerzem Strupiczem i dwoma pachołkami.

— Godna sztuka — usłyszał głos Strupicza. — Jeden raz w łońskim roku widziałem go z daleka. Wyglądał jak książę między jeleniami.

— Jak książę Bolko pośród nas? — zażartował palatyn.

— Ano chyba tak.

Uśmiechnął się książę słysząc te słowa, a potem usiadł na swym posłaniu i przecierając oczy powiedział z uśmiechem:

— A wy skrzeczycie jak wrony nad padliną i spać nie pozwalacie. Ale nie smućcie się z tego powodu, bo miło mi słuchać tego, co powiedział rycerz Strupicz. Zaś dla upamiętnienia dzisiejszego dnia i dzisiejszej mej nocnej przygody z tym księciem lasów nadbobrzańskich, ty Strupiczu kasztel wybudujesz na tym wzgórzu i gród przy kasztelu, który Jelenią Górą nazwiesz. graf (tytuł szlachecki)|Burgrabią na tym kasztelu i grododzierżcą tu zostaniesz. W herbie swym niech gród ten ma jelenia, takiego jak ten, po wsze czasy...

Jelenia Góra jako garnizon wojskowy

Jednostki stacjonujące po 1945 roku

SZKOLNICTWO WOJSKOWE
Oficerska Szkoła Piechoty Nr 2 (1948-1955)
Oficerska Szkoła Topografów (1951-1957)
Oficerska Szkoła Prawnicza (1949-1951)
Oficerska Szkoła Radiotechniczna (1955-1969)
Wyższa Oficerska Szkoła Radiotechniczna (1969-1997)
Centrum Szkolenia Radioelektronicznego (1994-2004)
Szkoła Chorążych Wojsk Radiotechnicznych (1967-1994)
Szkoła Chrążych Radiolokacji i Systemów Dowodzenia (1994 - 2002)
Podoficerska Szkoła Zawodowa Wojsk Radiotechnicznych
Szkoła Oficerów Rezerwy (WRt)
Szkoła Podchorążych Rezerwy (WRt)
Szkoła Młodszych Specjalistów Wojsk Radiotechnicznych
Szkoła Młodszych Dowódców (WRt)
Szkoła Podoficerska im. Rodziny Nalazków (filia)
Kurs Dokształcania Oficerów (WRt)
Wyższy Kurs Dokształacania Oficerów (WRt)
Lektorat Języków Obcych

JEDNOSTKI "LINIOWE"
Dowództwo 10 Sudeckiej Dywizji Piechoty
25 Pułk Piechoty
29 Pułk Piechoty
39 Pułk Artylerii Lekkiej
84 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej
18 Karkonoski Pułk Przeciwlotniczy
13 Samodzielny Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej
21 Samodzielny Batalion Saperów
25 Samodzielny Batalion Łączności
28 Dywizjon Artylerii Ciężkiej
Samodzielny pluton Samochodowy

JEDNOSTKI MSW
11 Dolnośląska Brygada KBW
11 Dolnośląski Pułk KBW
11 Samodzielny Batalion Inżynieryjny KBW

INNE JEDNOSTKI I ADMINISTRACJA WOJSKOWA
Komenda Garnizonu
Wojskowa Komenda Rekrutacyjna
Wojskowa Komenda Uzupełnień
Wojewódzki Sztab Wojskowy
Garnizonowy Węzeł Łączności
Garnizonowa Prokuratura Wojskowa
Oddział Informacji Wojskowej
Samodzielny pluton Oddziału Informacji Wojskowej
Delegatura Informacji Wojskowej
Delegatura Wojskowej Służby Wewnętrznej
16 Przedstawicielstwo Wojskowe przy Jeleniogórskich Zakładach Optycznych
Przedstawicielstwo Wojskowe przy Zakładach Włókien Sztucznych "Celwiskoza"
Garnizonowy Punkt Zaopatrzenia w Sprzęt Czołgowo-Samochodowy
Pralnia Garnizonowa
Duszpasterstwo Garnizonu
Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany
Wojskowa Administracja Koszar
Drukarnia Wojskowa (10 SDP)
Magazyny wojskowe i elewator przy ul. Krakowskiej

Gospodarka

Największe przedsiębiorstwo|przedsiębiorstwa w mieście to:
Przedsiębiorstwo Farmaceutyczne Jelfa; producent leków, maści i preparatów witaminowych
Jeleniogórskie Zakłady Optyczne produkujące soczewki okularowe i kontaktowe
PMPoland Paper Machinery Producer (wcześniej Beloit – Fampa, producent maszyn dla przemysłu papierniczego)
JELCHEM – Tworzywa Sztuczne Sp. z o.o. (dawna Celwiskoza)
Jeleniogórska Przędzalnia Czesankowa "Anilux"
Dolfamex – producentem narzędzi do obróbki skrawaniem
Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe BWG PROBER Sp. z o.o.
Zakłady Mechaniczno-Odlewnicze "Zremb" Sp. z o.o.
DSE Dräxlmaier Systemy Elektryczne Sp. z o.o.

Jelenia Góra ma dobrze rozwiniętą sieć sklepów i hurtowni. W mieście istnieje kilka centrów handlowych i hipermarketów, m.in. Tesco, Carrefour, PSS Społem, Biedronka (sieć handlowa)|Biedronka, Lidl.Planowane w budowie jest centrum handlowo-rozrywkowe Focus Park na ulicy 3 maja. Mają tu siedzibę oddziały największych banków obecnych w Polsce (NBP, BPH S.A., Pekao S.A., PKO BP S.A., ING Bank S.A., Bank Millennium S.A., Kredyt Bank S.A., BZWBK S.A., BGŻ, BOŚ S.A.), których filie znajdują się głównie przy ulicy Bankowej, I-go Maja oraz Konopnickiej. Istnieją punkty dealerskie znanych marek producentów aut (Fiat, Mercedes-Benz, Renault, Citroën, Škoda Auto|Škoda, Seat, Volkswagen|VW, Adam Opel AG|Opel).
Inwestorzy mogą szukać wsparcia w siedzibach lokalnych organizacji, wspomagających biznes:
Karkonoska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.
Euroregionalna Izba Przemysłowo-Handlowa
Fundusz MIKRO Przedstawicielstwo lokalne Sp. z o.o.
Stowarzyszenie Gmin Polskich Euroregionu Nysa
Klub Biznesu
W mieście działają dwaj operatorzy telefonii stacjonarnej – Telekomunikacja Polska S.A. i Dialog S.A. oraz wszyscy operatorzy telefonii komórkowej (Era (sieć telefonii komórkowej)|Era GSM, Plus (sieć telefonii komórkowej)|Plus GSM, Orange Polska|Orange, Heyah). W Jeleniej Górze znajduje się kilka zachodnich stacji benzynowych, m.in. Shell, Statoil, BP.

Bezrobocie

Miejskie spółki komunalne