Historia

osady istniały tu przed najazdem Mongolia|Mongołów
1243 – pierwsza wzmianka o #Biskupice|Biskupicach, osadzie na terenie dzisiejszego Zabrza
25 marca – księżna Kalisz|kaliska Viola wystawia dokument, w którym na rzecz biskupa wrocławskiego zrzeka się prawa poboru daniny i innych opłat ville Biscupici dicitur cirka Bytom|Bitom
1260 – przywileje, nadane biskupowi wrocławskiemu w 1243 r., rozszerzone zostały przez Władysława, księcia opolskiego i przyczyniły do zagęszczenia sieci osadniczej w rejonie Biskupic
1295-1305
pierwsza wzmianka o Zabrzu (Sadbre czyli miejsce za debrami – zarośniętymi dołami z płynącym wśród wzgórz strumieniem); w dokumencie Rejestr Ujazdu części Liber fundationis episcopatus Zaborze, #Grzybowice|Grzybowice
sołtys tworzy osadę, chłopi wolni od podatków, tereny przydzielone osadnikom – po 60 łanów
1570 – właścicielem Zabrza został czeski szlachcic Szambor Dluhomil, który po zagarnięciu części ziemi chłopskiej założył alodium z drewnianym dworem.
1642 - nowym właścicielem został Aleksander Bielski, który na miejscu drewnianego zbudował Dwór Bielskich w Zabrzu|murowany piętrowy dwór, stajnie, owczarnię, słodownię i gorzelnię.
1639 – w okresie wojna trzydziestoletnia|wojny trzydziestoletniej w Zabrzu i #Sośnica|Sośnicy wojska Ernst von Mansfeld|Mansfelda grabią żywność
1675 – kanclerz księstwa opolsko-raciborskiego, baron Jerzy Welczek (Wilczek) nabył dobra zabrzańskie. Działalność Welczka i jego następców (m.in. Bernharda III hrabiego von Praschma) przyczyniła się do rozwoju gospodarczego tych terenów. W Zabrzu powstał browar, młyny wodne, tartaki
1731 przy obecnej ul. Kondratowicza, istniała kolonia nazywana Zabrzer Hammer (Kuźnica)
Makoszowy, #Mikulczyce|Mikulczyce, #Rokitnica|Rokitnica, Zaborze i Zabrze wraz z istniejącymi w tym czasie koloniami i przysiółkami
1749 - właścicielami Zabrza zostaje ród Duninów.
Kończyce
Brabancji odkrył łatwe w eksploatacji złoża węgiel kamienny|węgla grubości 1 metra
1792-1822 – powstaje Kanał Kłodnicki
1793
powstanie chłopskie
według spisu z tego roku w Zabrzu istniały: majątek ziemski, kościół, szkoła, 34 chłopów, 6 ogrodników, 2 młyny, 32 pracowników najemnych – 305 mieszkańców; w Małym Zabrzu: kolonia 12 zagród z 31 mieszkańcami w Zaborzu: majątek ziemski, 15 chłopów, 7 ogrodników, 14 pracowników najemnych
1796 – pierwsza zabrzańska kopalnia państwowa Królowa Luiza, początek budowy 1790; na przełomie XIX i XX w. obszar pola górniczego kopalni wynosił 19 km², wydobywano 3 mln ton węgla rocznie, a zatrudnionych było ok. 8 tys. robotników
1797 – kopalnia Amalia, zlikwidowana na rzecz Concordii
1819-1830 budowa Kronprinzstrasse (Drogi Następcy Tronu) łączącej Chorzów|Królewską Hutę z Gliwice|Gliwicami. Na odcinku od #Poremba|Poremby do Maciejowa dała ona początek dzisiejszej ul. Wolności (najdłuższej ulicy w Europa|Europie – ponad 9 kilometrów)
1843 – kopalnia Concordia
1845
1 października uruchomiono odcinek linii kolejowej z Opole|Opola do Świętochłowice|Świętochłowic przez Gliwice i Zabrze – przedłużenie kolei mającej swój początek we Wrocławiu, jej ostatni odcinek kończący się w Mysłowice|Mysłowicach, oddano do użytku rok później. Równocześnie oddano do użytku dworzec kolejowy wybudowany w polach Małego Zabrza, obecnie już nieistniejący.
1851 – ekspedycja poczty na trasie kolei górnośląskiej, ustanowienie urzędu listonosza, budowa huty Henckel von Donnersmarck|Donnersmarcka
1852 – fabryka kotłów Koetza
17 stycznia władze rejencji opolskiej wydały pozwolenie na organizowanie w czwartki targów na terenie Starego Zabrza. W 1875 r. przeniesiono je w rejon placu Warszawskiego (dlatego nosił on nazwę Donnerstagmarktplatz – Plac Targów Czwartkowych)
1856 – założono pierwszy szpital
1857 – huta Friedrich Wilhelm von Reden|Redena
1859 – rozbudowa fabryki lin stalowych
1861 – Albert Borsig rozpoczął budowę wielkich pieców, stalowni i walcowni w Biskupicach.
1862 – wydobycie węgla w kopalni Hedwigswunsch
1864 – budowa fabryki szkła
1868 – Uruchomienie walcowni i kuźni w zakładach Borsiga.
Budowa kopalni "Ludwigsglück" późniejszej kopalni Ludwik.
1871 – spis mieszkańców (Zabrze liczy 18 250) – #Stare Zabrze|Stare Zabrze 6228 mieszkańców, Małe Zabrze 4723 mieszkańców, Dorota 851 mieszkańców, Zaborze 6448 mieszkańców
1872 – Huta Henckel von Donnersmarck|Donnersmarcków przekształca się w spółkę akcyjną.
Uruchomienie stalowni w zakładach Borsig.
1873 – okręg Zabrze liczy 2,21 mil kwadratowych z 38481 mieszkańcami, w Zabrzu jest 1117 domów
1874 – od stycznia ukazuje się tygodnik "Zabrzer Kreiss Blatt", którego roczna opłata wynosi jednego talara
1875 – Próba uzyskania praw miejskich nie powiodła się.
1880 – Uruchomienie trzech pieców martenowskich o pojemności 18 t. każdy.
1884 – Uruchomiono koksownię "Jadwiga" w Biskupicach
1895
25 sierpnia przekazanie do użytku tramwaju parowego
1896 – powstanie Miejska Straż Pożarna|Miejskiej Straży Pożarnej.
1897 – uruchomiono elektrownię.
1900 – Gimnazjum im. Królowej Luizy w Zaborzu
1900 – 1906 budowa drugiej państwowej kopalni "Delbrück" (od 1945 r. KWK "Makoszowy")
1905 – połączenie gmin Stare Zabrze, Małe Zabrze, Dorota w jedną gminę Zabrze liczącą 54 228 mieszkańców,
luty1915 – po Bitwa pod Tannenbergiem|bitwie pod Tannenbergiem nazwę gminy Zabrze zmieniono na Hindenburg, by uczcić marszałka Paul von Hindenburg|Paula von Hindenburga, dowódcę w zwycięskiej bitwie.
w koksowni Jadwiga wybudowano nową baterię koksowniczą, wieżę węglową, sortownię koksu i benzolownię.
1918
październik - reaktywowane zostało Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół"
październik - powstaje polska Straż Obywatelska
grudzień - powstaje Związek Wojacki a następnie Polska Organizacja Wojskowa Górnego Śląska
1919
marzec - powstaje Towarzystwo Czytelni Ludowych kierowane przez ks. Stefana Szwajnocha
marzec - powstaje Towarzystwo Polek
marzec - kwiecień - pacyfikacja przez Grenzschutz polskich strajków (zabici i ranni)
kwiecień - powstaje kierowane przez Józefa Gołąbka Towarzystwo Oświaty na Górnym Śląsku im. św. Jacka
16 sierpnia|16 do 26 sierpnia – walki I powstanie śląskie|I powstania śląskiego
październik - polska lista zdobywa w wyborach komunalnych 21 z 36 mandatów
1920 – przybycie żołnierzy francuskich
23 maja do 16 czerwca – polski strajk szkolny
14 lipca - napad nacjonalistów niemieckich na artystów Opery Warszawskiej
19 sierpnia|19 do 25 sierpnia walki II powstanie śląskie|II powstania śląskiego
sierpień - powstaje Chór Męski "Moniuszko"
Zakłady Borsiga przekształcone zostały w spółkę akcyjną Borsigwerk
listopad - powstaje Towarzystwo Śpiewu "Chopin"
1920
maj - powstaje Towarzystwo Sportowe "Hart"
1921
20 marca – plebiscyt na Górnym Śląsku|plebiscyt
2 maja - zdobycie przez polską Policję Górnego Śląska kopalni Zabrze
do 4 maja - opanowanie przez powstańców w III powstanie śląskie|III powstaniu śląskim prawie całego miasta, a następnie opuszczenie śródmieścia na prośbę wojsk francuskich
26 maja|26-30 maja - prowokowanie przez Niemców walk ulicznych
5 lipca zakończenie III powstania.
1922
1 października – nadanie praw miejskich
1922-1939 – teren miasta podzielony między na mocy plebiscytu – Kończyce, Pawłów i Makoszowy znajdowały się w Polska|Polsce, a inne gminy w Republika Weimarska|Republice Weimarskiej
1924 – Budowa stadionu sportowego przy ul. Zamkowej w Biskupicach (obecnie Gwarek Zabrze)
II wojna światowa – narodowy socjalizm|hitlerowcy utworzyli w Zabrzu filię Auschwitz-Birkenau|obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu i obozy dla jeńców wojennych
1935 - przebudowa placu Wolności
1938 - pożar synagoga|synagogi przy ul. Brysza
1945
24 stycznia – wkroczenie Armia Czerwona|Armii Czerwonej
19 marca – przejęcie administracji przez Polskę
1946
19 maja - przywrócenie nazwy sprzed 1915 r.
1948
14 grudnia – powstanie Klubu Sportowego Górnik Zabrze
1950
7 stycznia - powstanie pierwszego Państwowego Szpitala Klinicznego.
1951
17 marca – włączono w granice Zabrza: Grzybowice, Mikulczyce, Rokitnica, Kończyce, Makoszowy, Pawłów.
1954 – włączenie w granice Zabrza osiedla #Helenka|Helenka
1955-1965 – rozbudowa miasta
1956
2 grudnia – ukazał się pierwszy numer gazety miejskiej Głos Zabrza.
1959 – budowa Domu Muzyki i Tańca.
1961 - Zabrze zwiedził przejazdem major Astronauta|kosmonauta Jurij Gagarin
1967 - Podczas oficjalnej wizyty w Polsce gościł w Zabrzu prezydent Francja|Republiki Francuskiej generał (wojsko)|generał Charles de Gaulle
1970-1975 – budowa osiedla Maria Skłodowska-Curie|Skłodowskiej – Curie.
1971
23 marca katastrofa w kopalni w Rokitnicy. Zawał na poziomie 780 metrów przysypał 19 górników, przeżył tylko jeden – Alojzy Piontek.
1976 – budowa Hali Widowiskowo – Sportowej.
1982 – gazeta Głos Zabrza zmienia nazwę na Głos Zabrza i Rudy Śląskiej
1985 – listopad – pierwszy w Polsce transplantacja|przeszczep serca pod kierunkiem profesor|prof. Zbigniew Religa|Religi.
1986 – 1991 – budowa osiedla im. Mikołaj Kopernik|Mikołaja Kopernika.
1996 – ustanowienie Kamil de Lellis|św. Kamila patronem miasta.
1998
uruchomienie oczyszczalni ścieków "Śródmieście".
otwarcie Wydziału Organizacji i Zarządzania Politechnika Śląska|Politechniki Śląskiej.
2002
19 października - otwarcie estakada|estakady drogowej nad parkiem im. Poległych Bohaterów.
2005
25 stycznia - otwarcie fragmentu Autostrada A4 (Polska)|autostrady A4 biegnącej przez dzielnice Kończyce (dzielnica Zabrza)|Kończyce i Makoszowy, z węzłem "Wspólna" w Kończyce (dzielnica Zabrza)|Kończycach (na granicy z Ruda Śląska|Rudą Śląską)
10 marca – spalił się zabytkowy budynek młyna przy skrzyżowaniu ul. Wolności i Brysza.
1 lipca - połączenie KWK "Makoszowy" z KWK "Sośnica" w Gliwice|Gliwicach w dwuruchowy zakład KWK "Sośnica-Makoszowy".

Zabytki